Kisspeptin-10 nedir? Üreme hormonları, tüp bebek araştırmaları ve riskler

Kisspeptin, beyinde GnRH salgısını başlatarak LH ve FSH'yi, dolayısıyla testosteron ve östrojeni düzenleyen doğal bir peptittir. Kisspeptin-10 onun en kısa aktif parçasıdır ve yalnız araştırmalarda kullanılır. Tüp bebek çalışmaları çoğunlukla daha uzun kisspeptin-54 ile yapıldı. Kisspeptin-10 içeren onaylı ürün hiçbir ülkede yok; Türkiye'de de ruhsatlı ürün bulunmuyor.

Kisspeptin nedir?

Kisspeptin, KISS1 geninin ürettiği bir öncül proteinden kesilen peptit ailesidir. Kanda en çok bulunan form 54 amino asitlik kisspeptin-54'tür; 14, 13 ve 10 amino asitlik kısa formları da vardır.

Kisspeptin, hipotalamustaki GnRH nöronlarını uyarır. GnRH da hipofizden LH ve FSH salgılatır; bu hormonlar testosteron, östrojen ve yumurtlamayı yönetir.

2003'te kisspeptin reseptöründeki (GPR54) işlev kaybı mutasyonlarının hipogonadotropik hipogonadizme yol açtığı gösterildi. Bu sinyali bozan mutasyonları taşıyan kişiler kısırdır; bu yüzden kisspeptin, insan üreme fizyolojisinde kritik bir sinyal sayılır.

Kisspeptin-10 nedir? Kisspeptin-54'ten farkı

Kisspeptin-10, kisspeptin moleküllerinin ortak ucundaki 10 amino asitten oluşur ve reseptörü tam güçle uyarabilen en kısa dizidir. Sentetik kisspeptin-10, vücuttaki kisspeptin-10 ile aynı diziye sahiptir.

Kısa olmasının bedeli hızlı yıkımdır: sağlıklı erkeklerde kandaki yarı ömrü yaklaşık 3,8 dakika ölçüldü. Tüp bebek ve cinsel işlev araştırmalarının çoğu kisspeptin-54 ile yapıldı; bu sonuçlar kisspeptin-10'a doğrudan aktarılamaz.

Kisspeptin ilaç olarak kullanılıyor mu? Araştırmalar ne diyor

Hayır, kisspeptin henüz bir ilaç değil. İnsan çalışmaları hormon yanıtını ölçmek için yapıldı; çoğunda tek doz ya da birkaç saatlik infüzyon kullanıldı.

FDA'nın 2024 incelemesine göre kisspeptin-10 yaklaşık 300 kişiye damar yolu veya deri altından verildi. En uzun uygulama 24 saatlik infüzyondu; bir günden uzun, düzenli kullanımı inceleyen yayımlanmış çalışma yok.

• Sağlıklı erkekler (2011): Damardan verilen kisspeptin-10, LH'yi dakikalar içinde ve doza bağlı olarak artırdı; çok yüksek dozda yanıt azaldı. Sürekli infüzyon LH atım sıklığını ve testosteronu yükseltti.
• Kadınlar (2011): Kisspeptin-10, adet döngüsünün ilk yarısında (foliküler evre) hormon yanıtı oluşturmadı; yumurtlama öncesinde ise LH ve FSH'yi artırdı.
• FDA'nın değerlendirmesi (2024): Bir çalışmada kisspeptin-10 erkeklerde LH ve FSH'yi artırdı ama testosteronu tutarlı biçimde yükseltmedi; yani sonuç uygulama şekline bağlı.
• FDA danışma kurulu (29 Ekim 2024): Erkeklerde ikincil hipogonadizm için eczane listesine eklenmesine oy birliğiyle karşı çıktı (11 hayır, 0 evet).

Kisspeptin-54 nedir? Tüp bebek araştırmaları

Kisspeptin-54, tüp bebek tedavisinde yumurtaların son olgunlaşmasını tetiklemek için araştırıldı. Bu çalışmalar küçüktü ve Londra'daki aynı araştırma grubunca yapıldı.

Kisspeptin tüp bebekte hâlâ araştırma aşamasında. Türkiye'de üreme tedavisinde kullanılan hCG içeren ilaçlar (Choriomon, Ovitrelle) ruhsatlıdır; ayrıntılar hCG profilinde.

• 2014, 53 kadın: Tek kisspeptin-54 enjeksiyonu denenen her dozda yumurta olgunlaşması sağladı. Kadınların %92'sinde embriyo transferi yapıldı; klinik gebelik oranı %23 oldu.
• 2015, aşırı uyarılma sendromu (OHSS) riski yüksek 60 kadın: Kadınların %95'inde yumurtalar olgunlaştı ve orta, ağır veya kritik OHSS gelişmedi. Transfer başına canlı doğum oranı %45 oldu.
• Bu çalışmalar kisspeptin-54 ile yapıldı ve standart tetik ilaçlarıyla doğrudan karşılaştırma içermiyordu.

Kisspeptin nasıl kullanılır?

Onaylı bir kullanım şekli olmadığı için doz, sıklık veya enjeksiyon tarifi verilmez. Araştırmalarda damar yolu ve deri altı uygulama, araştırma merkezinde ve hormon ölçümleriyle birlikte yapıldı.

Sık ve yüksek dozda verildiğinde yanıtın azaldığı görüldü: kisspeptin-54 iki hafta boyunca sık aralıklarla verildiğinde gonadotropin yanıtı geriledi. Yani 'ne kadar çok o kadar iyi' mantığı burada ters sonuç verebilir.

Cinsel işlev araştırmaları da bu kapsamdadır ve tedavi kanıtı değildir. Konunun genel çerçevesi cinsel sağlık sayfasında.

• Düşük cinsel istek bozukluğu olan erkekler (2023): Tek seferlik, kısa süreli kisspeptin-54 infüzyonu cinsel uyaranlara beyin yanıtını değiştirdi. Sertleşme yanıtı da plaseboya göre arttı. Çalışmayı 32 erkek tamamladı.
• Bu ölçümler laboratuvar koşullarında yapıldı; evde kullanılan kisspeptin-10 için benzer bir veri yok.

Kisspeptin-10 yan etkileri ve riskleri

Kısa süreli araştırmalarda ciddi yan etki bildirilmedi; ancak çalışmalar küçüktü ve çoğu yan etkileri sistematik olarak kaydetmedi. Bir günden uzun, düzenli kullanımın güvenliği hiç incelenmedi.

FDA'nın yan etki sisteminde tek bir kayıt var. Eczanede hazırlanmış kisspeptin-10 kullanan bir ergen erkekte kilo artışı ve estron yükselmesi bildirildi; nedensellik belirsiz.

• Duyarsızlaşma: Sık ve yüksek dozda kullanım, üreme ekseninin yanıtını azaltabilir.
• Bağışıklık tepkisi: FDA'ya göre sentetik kisspeptin-10 vücuttakiyle aynı dizide olduğundan, oluşabilecek antikorlar kişinin kendi kisspeptinini de etkisiz hale getirebilir.
• Hormon dengesi: LH, testosteron ve östrojen değişikliklerinin hormona duyarlı hastalıklara etkisi bilinmiyor.
• Doping: Erkek sporcular için WADA yasağı var; ayrıntılar peptitler ve doping rehberinde.

Kimler dikkat etmeli?

• Gebelik ve emzirme
• Hormona duyarlı kanser öyküsü (meme, prostat)
• Tüp bebek tedavisi görenler (tedavi ekibinin bilgisi dışında)
• 18 yaş altı
• Erkek lisanslı sporcular

Doping (WADA): WADA 2026 Yasaklı Listesi'nde S2.2.1 altında 'kisspeptin ve agonist analogları' olarak adıyla geçiyor. Bu başlık erkeklerde testosteronu uyaran peptitleri kapsar; erkek sporcular için yarışma içinde ve dışında her zaman yasaktır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. de Roux N ve ark. PNAS 2003 (GPR54 işlev kaybı ve hipogonadizm)
2. George JT ve ark. J Clin Endocrinol Metab 2011 (erkeklerde kisspeptin-10)
3. Jayasena CN ve ark. J Clin Endocrinol Metab 2011 (kisspeptin-10, cinsiyet farkı)
4. Jayasena CN ve ark. J Clin Invest 2014 (kisspeptin-54 ile yumurta olgunlaşması)
5. Abbara A ve ark. J Clin Endocrinol Metab 2015 (OHSS riski yüksek kadınlar, faz 2)
6. Mills EG ve ark. JAMA Netw Open 2023 (düşük cinsel istek, erkekler)
7. FDA Briefing Document: Kisspeptin-10 (Pharmacy Compounding Advisory Committee, 29 Ekim 2024)
8. FDA, PCAC 29 Ekim 2024 toplantısı nihai özet tutanağı (oy sonuçları)
9. FDA, 503A bulk madde kategorileri (Kategori 2, 14 Mayıs 2026 güncellemesi)
10. WADA 2026 Yasaklı Listesi